Współpraca kulturalna i naukowa

Współpraca kulturalna pomiędzy Polską i Niemcami jest realizowana w oparciu o Umowę między Rządem RP a Rządem RFN o współpracy kulturalnej z dnia 14 sierpnia 1997 r. Instrumentem wspomagającym współpracę kulturalną, powołanym na mocy tej ustawy (art. 20) jest Komisja Mieszana. Kolejnym ciałem, z założenia mającym stanowić forum dla dyskusji w dziedzinie mediów jest powołana podczas Konsultacji Międzyrządowych w 2003 roku Polsko-Niemiecka Komisja ds. Mediów.

Cechą charakterystyczną współpracy kulturalnej Polski i Niemiec jest znaczne zdecentralizowanie stosunków kulturalnych, gdyż polityka kulturalna w RFN prowadzona jest przez poszczególne rządy krajów związkowych. Republika Federalna zdecydowanie dominuje nad pozostałymi krajami w zakresie intensywności oraz poziomu kontaktów kulturalnych z Polską i jest jednym z największych partnerów Polski w dziedzinie kultury. Stanowisko Pełnomocnika Rządu Federalnego ds. Kultury i Mediów w rządzie federalnym piastuje Pan B. Neumann - dotychczasowy szef CDU w Bremie.

W jednoczącej się Europie narodowa dyplomacja kulturalna wpisuje się we wspólną europejską politykę kulturalną. Polska i Niemcy dały dobry przykład współpracy w tej dziedzinie w postaci wielu projektów bilateralnych. Największym przedsięwzięciem promocyjno-kulturalnym obu krajów był Rok Polsko-Niemiecki 2005/2006. Od 30 kwietnia 2005 roku do 30 maja 2006 roku odbyło się w Niemczech ponad 250 imprez kulturalnych zorganizowanych przez Instytut im. Adama Mickiewicza we współpracy z polskimi i niemieckimi partnerami. Zakończenie Roku Polsko-Niemieckiego z udziałem Prezydentów Polski i Niemiec odbyło się w dniu 18 maja 2006 r. w Warszawie z okazji Międzynarodowych Targów Książki, których Republika Federalna Niemiec była gościem honorowym.

Na przełomie 2003 i 2004 r. Ministrowie Kultury RP i RFN wyrazili wolę powołania międzynarodowej sieci instytucji, które współpracowałyby przy dokumentowaniu i upamiętnianiu wydarzeń związanych z historią Europy Środkowej, w tym przymusowych wysiedleń po II wojnie światowej. Sieć miałaby być odpowiedzią na projekt p. E. Steinbach. Placówki działające w ramach sieci zajmować się będą problematyką związaną ze zbrodniami na ludności cywilnej oraz dyktaturami totalitarnymi w XX wieku (w tym także wysiedlenia).

Próbą uzupełnienie sieci o instytucje ukazującą pełne doświadczenie II wojny światowej jest propozycja utworzenia muzeum „Wojny i Pokoju w XX wieku". Pomysł ten został zaprezentowany został przez premiera D. Tuska w czasie spotkania z kanclerz A. Merkel w grudniu 2007 r. w Berlinie.  Propozycją zakłada powołanie placówki muzealnej, która miałby charakter międzynarodowy, powstałaby ze środków europejskich, przy udziale rządów i historyków z poszczególnych krajów.  Do współtworzenia muzeum „Wojny i Pokoju w XX wieku" zostali także zaproszeni przedstawiciele strony niemieckiej.

Godnym do naśladowania przykładem wzajemnej współpracy Polski i Niemiec jest wspólna konserwacja i rewaloryzacja przez Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków oraz Fundację Księcia Pücklera Parku Mużakowskiego (Muskauer Park) w Łęknicy. Położony na pograniczu polsko-niemieckim Park Mużakowski wpisany został podczas 28 sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO (28.07-7.08 2005r.) na Listę Światowego Dziedzictwa (wniosek o wpisanie został złożony wspólnie przez rządy Polski i Niemiec.) W 2002 roku Park ten otrzymał Europejską Nagrodę Kultury. 27 maja 2005 roku w parku odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej wpisanie Parku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

By zintensyfikować współpracę w zakresie ochrony zabytków i dóbr kultury oba rządy zdecydowały się powołać Polsko-Niemiecką Fundacje Ochrony Kultury i Zabytków. Zainaugurowała ona swą działalność 18 kwietnia 2007 r. Jest to pierwsza inicjatywa w zakresie współpracy polsko-niemieckiej poświęcona wyłącznie ochronie wspólnego dziedzictwa kulturowego. Jej założycielami oraz członkami rady Fundacji są: T. von Heydebreck z Zarządu Deutsche Bank, prof. A. Tomaszewski, były główny konserwator zabytków w Polsce i prof. G. Kiesow, przewodniczący Niemieckiej Fundacji Ochrony Zabytków. Fundusze na jej działalność pochodzą od prywatnych firm i sponsorów.

Ważną rolę w promowaniu polsko-niemieckiego dialogu społecznego ogrywają działające tak w Polsce jak i w Niemczech Towarzystwa Polsko-Niemieckie i Niemiecko-Polskie. Powołanie w Polsce Krajowego Związku Towarzystw Polsko-Niemieckich (listopad 1996 r.) oraz w Niemczech Federalnego Związku Towarzystw Niemiecko-Polskich (wrzesień 1996 r.), stworzyło możliwości włączenia do współpracy polsko-niemieckiej szerokich kręgów społecznych. Corocznie odbywa się Kongres Towarzystw Polsko- Niemieckich i Niemiecko-Polskich.

Do najważniejszych ośrodków promocji polskiej kultury i nauki w Niemczech należą: Instytuty Polskie w Berlinie, Düsseldorfie i Lipsku, Niemiecki Instytut Kultury Polskiej (Deustches Polen-Institut) w Darmstadt, Niemieckie Towarzystwa Chopinowskie w Darmstadt i Oberhausen, Niemiecko-Polskie Towarzystwo Kulturalne „Polonica" w Kolonii, a także ośrodki polonistyczne przede wszystkim w Berlinie, Moguncji, Lipsku i Bremie. W Berlinie funkcjonuje Stacja Naukowa Polskiej Akademii Nauk. Zgodnie z art. 2 ustawy o Polskiej Akademii Nauk z dnia 25 kwietnia 1997 roku celem działalności Stacji jest przyczynianie się do rozwijania współpracy naukowej, naukowo-technicznej i kulturalnej między Polską a Niemcami. Stacja współpracuje w tym zakresie z Ambasadą RP w Berlinie i z innymi polskimi instytucjami naukowymi w Niemczech.