Współpraca naukowa i oświatowa

We współpracy naukowej i oświatowej uczestniczą obok organów administracji państwowej, instytucje i organizacje naukowe, instytuty naukowo-badawcze, szkoły i uczelnie, placówki i instytucje oświatowe, wyspecjalizowane instytucje wymiany i promocji nauki i oświaty, fundacje i stowarzyszenia. Zasadniczy nurt wymiany stypendialnej z RFN realizowany jest we współpracy z Niemiecką Akademicką Służbą Wymiany (DAAD). Przedstawicielstwo DAAD w Warszawie istnieje od czerwca 1998 r. Powstało na podstawie Umowy między rządem RP a rządem RFN o utworzeniu i działalności Przedstawicielstwa DAAD z 14.7.1997 r.

W promocji osiągnięć nauki polskiej na terenie Niemiec szczególna rola przypada istniejącej od kilku lat Stacji Naukowej PAN, przekształconej we współpracy z polskim MSZ w październiku 2006 r. w Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie. Wraz z jego utworzeniem usunięto jedną z dysproporcji występujących w stosunkach dwustronnych, jaką był brak takiej polskiej placówki naukowej w Niemczech, zwłaszcza od podjęcia w 1993 r. działalności przez Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie.

Tradycyjne formy współdziałania w zakresie szkolnictwa wzbogacane są nowymi przedsięwzięciami. Przykładem tego jest utworzenie i działalność Uniwersytetu Europejskiego Viadrina we Frankfurcie nad Odrą oraz Collegium Polonicum w Słubicach. Uniwersytet Europejski Viadrina jest uniwersytetem niemieckim. Statutowa działalność Uniwersytetu finansowana jest przez Kraj Związkowy Brandenburgii oraz współfinansowana przez Rząd Federalny. Ostatnio Uniwersytet Europejski Viadrina przekształcił się w uczelnię fundacyjną, co pozwoli na organizowanie dotacji ze źródeł publicznych i prywatnych i gromadzenie z nich własnego majątku.  

Wymiernym wkładem strony polskiej w utworzenie i funkcjonowanie Viadriny jest Collegium Polonicum, będącego wspólną jednostką Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza i Uniwersytetu Europejskiego Viadrina. Collegium Polonicum od kilku lat prowadzi działalność dydaktyczną i naukową oraz wspiera współpracę polskich i niemieckich pracowników naukowych. Zajmuje się ono między innymi problematyką integracji europejskiej oraz badaniem regionów przygranicznych. Do Collegium Polonicum mogą być przyjmowani nie tylko studenci i absolwenci uczelni partnerskich, lecz również studenci i absolwenci innych szkół wyższych.

Współpraca tych uczelni stanowi najbardziej spektakularny przykład polsko-niemieckiej współpracy w zakresie edukacji i nauki. W dniu 25 lipca 2005 roku w obecności Prezydenta RP A. Kwaśniewskiego oraz kanclerza RFN G. Schrödera podpisane zostało przez przedstawicieli obu rządów „Wspólne Oświadczenie dotyczące zacieśnienia współpracy między studentami, naukowcami i badaczami Rzeczypospolitej Polskiej i Republiki Federalnej Niemiec", stanowiące wyrażenie woli politycznej, stworzenia nowych ram finansowania działalności Uczelni przez stronę polską i niemiecką. W kwietniu 2006 roku Uniwersytet obchodził 500-lecie istnienia.

Coraz większe znaczenie w naukowych kontaktach polsko-niemieckich odgrywa powołane w czerwcu 2002 r. Centrum Studiów Europejskich i Niemieckich im. Willy Brandta we Wrocławiu, zorganizowane przez Uniwersytet Wrocławski we współpracy z Niemiecką Akademicką Służbą Wymiany (DAAD). Trudno jest przecenić znaczenie dla tych kontaktów takich placówek badawczych jak Instytut Zachodni w Poznaniu i Instytut Śląski w Opolu.

Istotną rolę w współpracy oświatowej odgrywa też Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży (Deutsch-Polnisches Jugendwerk), która m.in. wspomaga projekty oświatowe w regionie przygranicznym i partnerstwa szkół polskich oraz niemieckich.