Archiwum II wojny światowej i stosunków polsko-niemieckich Instytutu Zachodniego

W Archiwum znajdują się dokumenty niemieckie i polskie, pamiętniki, protokoły zeznań świadków, sprawozdania z prac badawczych oraz inne materiały archiwalne i fotografie dotyczące problematyki II wojny światowej oraz okupacji hitlerowskiej w Polsce. Cały zbiór liczy ponad 2500 pozycji inwentarzowych ( około 5000 teczek) i około 5000 zdjęć. Archiwum składa się z następujących działów:

1. Dokumenty niemieckie (960 pozycji inwentarzowych). Największą grupę dokumentów stanowią akta: Reichsstatthalter im Reichsgau Wartheland, Regierungspräsident-Posen, Reichsstatthalter Danzig-Westpreussen, Umwandererzentralstelle, Einwandererzentralstelle, Reichsuniversität- Posen, Oberlandesgericht Posen, Reichsjustizministerium, zbiór plakatów. Dotyczą: działań wojennych na terenie Polski oraz w Zachodniej Europie, założeń hitlerowskiej polityki narodowościowej; położenia oraz eksterminacji ludności polskiej i żydowskiej; wysiedleń oraz przesiedleń Polaków i Żydów; polityki w stosunku do polskiej kultury, nauki, oświaty; życia religijnego- w tym eksterminacji duchowieństwa; polskiej konspiracji niepodległościowej; niemieckiego osadnictwa na ziemiach polskich; organizacji nauki niemieckiej; sytuacji Niemców w Polsce; spraw SS, policji, NSDAP i Wehrmachtu. W dziale tym znajdują się również niemieckie ulotki propagandowe, prasa oraz czasopisma.

2. Dział wspomnień, pamiętników i relacji (480 pozycji inwentarzowych) dotyczących: wywiadu niemieckiego na ziemiach polskich przed agresją 1939 r., kampanii wrześniowej 1939 r. polityki narodowościowej wobec Polaków i Żydów, obozów koncentracyjnych i jenieckich, więzień, pracy przymusowej, udziału w konspiracji niepodległościowej, powstania warszawskiego.

3. Dział protokółów, zeznań świadków oraz sprawozdań z prac badawczych (180 pozycji inwentarzowych). Zgromadzone w tym dziale materiały przedstawiają: mniejszość niemiecką w Polsce przed 1939 r., egzekucje i pacyfikacje w latach 1939-1945, aresztowania oraz więzienie Polaków i Żydów w więzieniach i obozach koncentracyjnych, eksterminację ludności polskiej i żydowskiej, działalność konspiracyjną, życie religijne oraz losy kościoła katolickiego w okupowanej Polsce.

4. Dział fotografii z lat 1939-1945 dotyczących Polski, Niemiec i innych krajów europejskich (160 pozycji inwentarzowych). W dziale tym do największych należą: zbiory fotografii Aktueller Bilderdienst, Herausgeber J.J. Weber, Leipzig ( ok. 16000) przedstawiające działania wojenne oraz inne wydarzenia w Niemczech i krajach okupowanej Europy w latach 1940-1944; ok. 2000 fotografii z archiwum Hauptabteilung Propaganda in der Regierung des Generalgouvernements dotyczących życia codziennego Polaków, Niemców oraz innych narodowości w Generalnym Gubernatorstwie; ok. 300 fotografii Regierung des Generalgouvernements dotyczących zamordowania przez NKWD polskich oficerów w Katyniu w1940 r. Pozostałe fotografie przedstawiają: kampanię wrześniową 1939 r., życie codzienne na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy, warunki życia ludności polskiej, egzekucje Polaków i Żydów, wysiedlenia Polaków i Żydów, ludność niemiecką, osadnictwo niemieckie, powstanie warszawskie 1944 r.

5. Dział dokumentów wytworzonych po 1945 r., opracowań oraz materiałów prasowych (także niemieckich). Zawiera 461 pozycji inwentarzowych (sygn. I. Z. Dok. V). Dotyczą one: procesów zbrodniarzy niemieckich, życia społecznego i politycznego Polaków pod okupacją niemiecką w tym: polityki narodowościowej, tajnego nauczania, eksterminacji, obozów koncentracyjnych, życia religijnego, konspiracji niepodległościowej, powstania warszawskiego. Ponadto materiały Biura Odszkodowań Wojennych, Polskiego Związku Zachodniego, akta Sądów Grodzkich, rehabilitacji Volksdeutschów, referaty i materiały z sesji naukowych, zbiór materiałów i dokumentów dotyczących strat inteligencji polskiej oraz konspiracji wielkopolskiej 1939-1945. Każdy z działów posiada inwentarz archiwalny. Publikowane informatory o zasobie: M. Muszyńska-Rutowska, Archiwum Instytutu Zachodniego w Poznaniu (w:) Dzieje Poznania i województwa poznańskiego. Informator o materiałach archiwalnych. Poznań 1972., s. 143-153.

Archiwum Instytutu Zachodniego

Jest to uporządkowany i opracowany zbiór materiałów archiwalnych i dokumentów dotyczących wojny i okupacji hitlerowskiej w Polsce (l939-l945). Historia powstania tego zbioru archiwalnego łączy się ściśle z pracą naukową byłego Zakładu Badania Dziejów Okupacji Hitlerowskiej w Polsce Instytutu Zachodniego. Na zasoby archiwum składa się 2500. Składa się z następujących działów:

1. Dokumenty niemieckie ? dotyczące okresu okupacji hitlerowskiej w Polsce l939 - l945, zawiera 956 pozycji inwentarzowych (sygn. I.Z. Dok. I ), dotyczących: działań wojennych na terenie Polski oraz na Zachodzie Europy, powstania warszawskiego, hitlerowskiej polityki narodowościowej, terroru policyjnego i sądowego, wysiedlania, przesiedlania Polaków i Żydów, położenia ludności polskiej, polskich, eksterminacji ludności żydowskiej, polityki okupanta w stosunku do polskiej nauki, kultury i oświaty, życia religijnego oraz eksterminacji duchowieństwa, niemieckiego osadnictwa na ziemiach polskich, grabieży polskiego mienia, spraw SS, policji, NSDAP i Wehrmachtu, sytuacji Niemców w Polsce, organizacji nauki niemieckiej, niemieckie ulotki propagandowe, prasę oraz czasopisma.

2. Dział wspomnień, pamiętników i relacji dotyczących przeżyć okupacyjnych zawiera 477 pozycji inwentarzowych ( sygn. I.Z. Dok.II ), dotyczących: wywiadu niemieckiego na ziemiach polskich przed agresją na Polskę w l939 r., kampanii wrześniowej, polityki narodowościowej i eksterminacji, aresztowań oraz więzienia Polaków i Żydów, z obozów koncentracyjnych i jenieckich, powstania warszawskiego, pracy przymusowej w III Rzeszy, udziału w konspiracji niepodległościowej oraz tajnym nauczaniu; także o historii okupacji w różnych miastach Wielkopolski.

3. Dział protokołów zeznań świadków dotyczących okresu okupacji hitlerowskiej w Polsce zawiera 176 pozycji inwentarzowych ( sygn. I. Z. Dok.III ), dotyczących: mniejszości niemieckiej w Polsce przed 1939 r. , dywersji hitlerowskiej, uzupełnienia do ankiet sądów grodzkich dot. egzekucji i pacyfikacji w okresie 1939-1945, aresztowań Polaków oraz pobytu w więzieniach i obozach koncentracyjnych, eksterminacji Żydów, dziejów miast na terenie Pomorza i Wielkopolski, warunków życia w obozach jenieckich, życia religijnego, dziejów kościoła katolickiego oraz duchowieństwa, działalności konspiracyjnej.

4. Dział fotografii z lat 1939-1945 dot. Polski i krajów europejskich, zawiera 160 pozycji inwentarzowych, w których znajduje się około 5000 zdjęć ( sygn. I. Z. Dok IV ), przedstawiających: egzekucje Polaków i Żydów, kampanię wrześniową 1939r., warunki życia ludności polskiej, sytuacji ludności niemieckiej, zbrodnie dokonane na Polakach ( Katyń), wysiedlenia Polaków, osadnictwa Niemców, powstania warszawskiego, zdjęcia archiwum ?Hauptabteilung Propaganda in der Regierung des Generalgouvernement.

5. Dział materiałów i opracowań, zawiera też różne materiały prasowe ( także niemieckie) i sprawozdawcze oraz dokumenty z okresu po 1945r., zawiera 461 pozycji inwentarzowych ( sygn. I. Z. Dok. V ).W dziale tym znajdują się też maszynopisy prac niepublikowanych, zainwentaryzowanych na prawach autorskich. Dotyczą one: procesów zbrodniarzy hitlerowskich, życia społecznego i politycznego Polaków pod okupacją hitlerowską (polityki narodowościowej, tajnego nauczania, eksterminacji, obozów koncentracyjnych, życia religijnego, konspiracji niepodległościowej, powstania warszawskiego, ponadto materiały Biura Odszkodowań Wojennych, Polskiego Związku Zachodniego, akta Sądów.

6. Grodzkich, rehabilitacji Volksdeutschów, referaty i materiały sesji naukowych.

Każdy z działów posiada inwentarz archiwalny. Publikowane informatory o zasobie: M. Muszyńska-Rutowska, Archiwum Instytutu Zachodniego w Poznaniu (w:) Dzieje Poznania i województwa poznańskiego. Informator o materiałach archiwalnych. Poznań 1972., s. 143-153.